GIẢI THƯỞNG NGHỆ SĨ XUẤT SẮC

Giải thưởng này ghi nhận thực hành bền bỉ và mang tính thử nghiệm với một nhãn quan độc đáo của một nghệ sĩ người Việt (hiện sinh sống tại Việt Nam); đặc biệt chú tâm tới cách tác phẩm của họ tiếp cận, xoáy sâu và nuôi dưỡng những ý tưởng, câu chuyện, con người và nơi chốn mà tác phẩm sinh ra và đề cập tới.


Được The Factory khởi xướng vào năm 2021, giải thưởng lưỡng niên này vinh danh các nghệ sĩ có thực hành sáng tạo không chỉ giới hạn nơi xưởng làm việc; mà còn nỗ lực đóng góp cho cộng đồng địa phương và bối cảnh xã hội của họ theo một cách nào đó. Bởi, nghệ thuật ngày nay hàm chứa tính liên ngành, và trong thế kỉ 21 này, tiếng nói của văn hóa có ảnh hưởng lan tỏa tới nhiều lĩnh vực khác.


Ở thế kỷ 21, nghệ sĩ làm việc với tất cả mọi nguồn tri thức và phương pháp làm việc. Tại Việt Nam, có những nghệ sĩ làm việc với các nghệ nhân truyền thống nhằm phục dựng những kỹ thuật và tri thức bản địa như Bùi Công Khánh; có những nghệ sĩ làm việc với các doanh nghiệp để tạo ra những tác phẩm phản ánh tinh thần trách nhiệm với môi trường như Ưu Đàm Trần Nguyễn; cũng có những nghệ sĩ làm việc với các tổ chức động vật hoang dã để lên tiếng về tình trạng khai thác thú quý hiếm, có nguy cơ tuyệt chủng như Tuấn Andrew Nguyễn; có những nghệ sĩ xây dựng các không gian tự vận hành, để kết nối, trao đổi và sáng tác (có thể nghĩ tới ở đây Sàn Art, Art Labor, Hanoi Doclab, Nhà Sàn và nhiều hơn thế nữa), đó là những người liên tục hiện diện với những phương thức hồi đáp với bối cách đã và đang hun đúc cho sự phát triển của một cộng đồng nghệ thuật địa phương với khả năng tư duy phản biện cùng mạng lưới quốc tế vững chắc.


Xa hơn về mặt địa lý, chúng ta thấy có những nghệ sĩ làm việc với kiến trúc sư (chẳng hạn như Ngải Vị Vị đã từng cộng tác với Herzog và De Meuron để tạo ra Sân vận động ‘Tổ chim’ cho Thế vận hội Mùa hè 2008); có những nghệ sĩ làm việc với các nhà thiết kế (chẳng hạn như Yayoi Kusama trong lần kết hợp với Louis Vuitton); có nghệ sĩ làm việc với các nhà hoạch định chính sách về môi trường (ví dụ như Martha Atienza và cách cô nâng cao nhận thức về tiêu thụ plastic ở quần đảo Bantayan); hay cũng có những nghệ sĩ làm việc với công nghệ (ví như nhóm Forensic Architecture được chính phủ Li-băng thuê để vẽ bản đồ thị giác dựa trên các dữ liệu từ hàng tỉ hình ảnh được chụp trước vụ nổ cảng kinh hoàng năm 2020). Đây là những nỗ lực “thay đổi cuộc chơi” trong thế giới nghệ thuật – họ là những người mà tư duy liên ngành của họ đã đưa ra những va chạm thú vị và sáng tạo. Ở Việt Nam, The Factory mong muốn giới thiệu và nuôi dưỡng những phương cách làm việc này – khích lệ cộng đồng của chúng tôi tư duy ‘ngoài khuôn khổ’ về định nghĩa nghệ thuật ngày nay.


Với một khoản quỹ sẽ được sử dụng để hỗ trợ nghệ sĩ sản xuất tác phẩm mới và một triển lãm cá nhân tại The Factory, ‘Giải thưởng Nghệ sĩ Xuất sắc’ ra đời nhằm đáp ứng với bối cảnh văn hóa cụ thể của Việt Nam – nơi cơ sở hạ tầng cho nghệ thuật còn hạn chế.  Hiện tại, ở nước ta, giáo trình nghệ thuật của các cơ sở đào tạo chính quy không dạy về nghệ thuật đương đại một cách bài bản, sâu sát. Bên cạnh đó, hệ thống  bảo tàng do nhà nước quản lý có rất ít những nghiên cứu chuyên sâu về tính liên ngành, về sự đa dạng ngôn ngữ nghệ thuật. Về phía hoạt động lợi nhuận, hệ thống gallery thương mại phần lớn nhắm tới thị trường khách du lịch và nhìn chung đều phải đối diện với sự kiểm duyệt của các cơ quan cấp phép.


Tuy nhiên, đối mặt với tất cả những trở ngại trên là một thế hệ trẻ khởi nghiệp đang phát triển lớn mạnh, nhiều người được giáo dục nước ngoài, có khả năng tài chính cùng sự quan tâm không ngừng gia tăng đối với văn hóa. Họ đặc biệt chú trọng tới nền văn hóa của chính mình, tới ý nghĩa và tầm ảnh hưởng của nó – không chỉ ở địa phương mà còn cả trên trường quốc tế. Từ những năm cuối của thập niên 80, Việt Nam cũng đã xây dựng được một nền nghệ thuật năng động và bền bỉ, được nuôi dưỡng bởi các cá nhân và tổ chức độc lập, thông qua sự tạo lập của các nhóm nghệ sĩ, các không gian nghệ thuật hoạt động tập thể, các chương trình lưu trú – trao đổi ‘ngầm’, cũng như các mô hình tồn tại và thực hành nghệ thuật khác. Suốt thập kỷ vừa qua, nghệ sĩ đương đại Việt Nam cũng đã nhận được những chú ý đáng kể từ bạn bè quốc tế. Điều này cũng giúp mang lại nhiều cơ hội để cộng đồng địa phương phản tư, đồng thời mở rộng hơn nữa quan điểm của chúng ta trước bản chất, mục đích và vai trò của việc thực hành nghệ thuật, đặc biệt là trong bối cảnh hôm nay.


Mặc dù vậy, tại The Factory, chúng tôi vẫn tự hỏi: Liệu ta có thể làm gì để đem lại một sự công nhận mang tính quốc gia dành cho nghệ sĩ – những người đáng được vinh danh rộng rãi? Và ở một nơi không tồn tại nhiều những thước đo chuyên nghiệp, có tính đối chiếu so sánh, thì các nhà sưu tập địa phương đầy triển vọng sẽ dựa vào bộ tiêu chuẩn nào để đo lường sự thành công của nghệ sĩ và giá trị của tác phẩm? Chính vì vậy, The Factory tin tưởng rằng giải thưởng này sẽ vinh danh không chỉ sự ‘xuất sắc’ trong tay nghề kỹ thuật và phương pháp xử lí chất liệu (một khía cạnh không thể không cân nhắc), mà còn đề cao cả tầm quan trọng của những yếu tố khác trong quá trình ‘cân đo đong đếm’ giá trị của thực hành nghệ thuật ngày nay, chẳng hạn như lòng thấu cảm, tinh thần sẻ chia và sự chú tâm chăm sóc của nghệ sĩ trước những trần thuật, cộng đồng và vấn đề nhức nhối của địa phương.


Với ban đề cử đại diện nhiều vùng trên khắp Việt Nam (bao gồm giám tuyển, nghệ sĩ, sử gia) và hội đồng giám khảo có danh tiếng quốc tế, kiến thức chuyên môn và mạng lưới sâu rộng; với sự tài trợ và ủng hộ hào phóng từ các đơn vị khác nhau; với sự đồng hành của các đối tác truyền thông cả trong lẫn ngoài nước, The Factory hy vọng rằng ‘Giải thưởng Nghệ sĩ Xuất sắc’ sẽ thúc đẩy hơn nữa tinh thần tương trợ có tính xây dựng và thi đua trong cộng đồng thực hành nghệ thuật tại Việt Nam.




Tổ chức & tài trợ:

Đồng tổ chức:

Đồng tài trợ:

Với hỗ trợ từ:

Đối tác truyền thông:

Thông tin thêm:

Tiêu chí đánh giá:

  • Nghệ sĩ người Việt, hiện sinh sống tại Việt Nam (bao gồm cả nghệ sĩ Việt Kiều hiện đang sinh sống tại Việt Nam)
  • Nghệ sĩ có thực hành sáng tạo không chỉ giới hạn nơi xưởng làm việc; mà còn nỗ lực đóng góp cho cộng đồng địa phương và bối cảnh xã hội của họ theo một cách nào đó.
  • Nghệ sĩ hoạt động tích cực và liên tục sáng tạo, dù các tác phẩm của họ chưa có nhiều cơ hội trưng bày (bởi quy trình cấp giấy phép triển lãm của Việt Nam khá khó khăn)


Quy trình đánh giá:

Mỗi thành viên trong ban đề cử sẽ chọn giới thiệu hai nghệ sĩ. Ban đề cử bao gồm Trần Lương, Nguyễn Trinh Thi, Nguyễn Như Huy, Trâm Vũ, Dinh Q Le, Ly Hoàng Ly, Arlette Quỳnh-Anh Trần, Đỗ Tường Linh, The Factory.

Hội đồng giám khảo: Roger Nelson (Giám tuyển, Bảo tàng nghệ thuật quốc gia Singapore), Arlette Quỳnh Anh Trần (Giám tuyển, Post Viđai), Zoe Butt (Giám đốc Nghệ thuật, The Factory), Tom Tandio (Giám đốc, Art Jakarta), Trần Lương (Giám tuyển, nghệ sĩ)


Giải thưởng (hai năm một lần): Giải thưởng bao gồm tiền mặt (hỗ trợ nghệ sĩ sản xuất tác phẩm mới) và một triển lãm cá nhân tại The Factory

Nghệ sĩ được lựa chọn cho Giải thưởng mùa đầu tiên sẽ được công bố vào tháng 8 năm 2021, với triển lãm diễn ra vào tháng 8 năm 2022. Triển lãm này cũng sẽ đến Hà Nội vào năm 2023, đồng tổ chức bởi ADP (Art Patronage & Development).

Nghệ sĩ được lựa chọn cho Giải thưởng mùa tiếp theo sẽ được công bố vào tháng 8 năm 2022, với triển lãm diễn ra vào tháng 8 năm 2023.


Hội đồng nghệ thuật gồm những ai?


Arlette Quỳnh-Anh Trần là một người lao động nghệ thuật tại Sài Gòn. Cô hiện là Giám tuyển và Giám đốc của Post Vidai – bộ sưu tập nghệ thuật đương đại Việt Nam độc đáo và chỗ đứng quan trọng – đặt trụ sở tại Geneva (Thuỵ Sỹ) và Sài Gòn (từ năm 2016). Trước đó, cô từng là Trợ lý Giám tuyển, Sàn Art (2013 – 2015) và Trợ lý Giám tuyển, Saigon Open City (2006)—nỗ lực đầu tiên nhằm hiện thực hóa một triển lãm nghệ thuật đương đại có quy mô đáng kể tại Việt Nam do Rirkrit Tiravanija và Gridthiya Gaweewong làm giám tuyển.


Các hoạt động giám tuyển của cô mong muốn mở rộng giá trị thẩm mỹ của nghệ thuật, coi nghệ thuật là chất xúc tác, sử dụng ngôn ngữ hình ảnh để giải thích, đặt câu hỏi và tường thuật nhiều khía cạnh của một chủ đề. Cô tập trung vào việc hợp tác giữa nghệ thuật thị giác và các ngành khác, từ khoa học tự nhiên và khoa học xã hội, đến kinh doanh, thiết kế và thời trang. Arlette đã đóng góp nghiên cứu và bài viết của mình cho nhiều ấn phẩm, triển lãm và dự án trong nước và quốc tế, chẳng hạn như Istanbul Biennale (2015); Giải thưởng Hugo Boss Châu Á (2015); 2084 (2012) với Pelin Tan và Anton Vidokle; ‘Số hóa Tài liệu Lưu trữ của Trung tâm Nghệ thuật Đương đại Blue Space’ cho Cơ quan Lưu trữ Nghệ thuật Châu Á, Hồng Kông; Diễn đàn Biennale thế giới lần thứ nhất, Gwangju, Hàn Quốc; Synapse – International Curator Network, HKW, Berlin; và một số triển lãm cá nhân và nhóm cho các nghệ sĩ trẻ tiềm năng ở Đông Nam Á.


Năm 2012, cùng với các nghệ sĩ thị giác Trương Công Tùng và Phan Thảo Nguyên, cô đồng sáng lập nhóm Art Labor, hoạt động đa dạng, trao đổi giữa nghệ thuật thị giác, khoa học xã hội và đời sống trong nhiều bối cảnh công cộng và địa phương khác nhau. Art Labor thực hiện nhiều dự án dài hạn và đã được giới thiệu tại các không gian như CCA-NTU Singapore; CCA Warsaw; Bảo tàng Times Museum, Quảng Đông, Trung Quốc; Trung tâm Pompidou, Paris, Pháp; và Carnegie International thứ 57, Hoa Kỳ. Gần đây nhất, Arlette đã hợp tác với Eidos Collective để tạo ra chuỗi podcast ‘Dispatch’, một sáng kiến để ‘vá khoảng cách’, đặc biệt là trong thời gian đại dịch, với những câu chuyện riêng biệt và người tham gia đa dạng, từ nghệ sĩ, giám tuyển, nhà nghiên cứu, nhà sưu tập, người trưng bày, v.v..

Trần Lương là một giám tuyển độc lập, một nghệ sĩ thị giác, một nhân vật có nhiều đóng góp cho việc tạo ra không gian cho nghệ thuật đương đại có tính phản biện ở Việt Nam. Các tác phẩm của anh dựa trên nguồn tri thức bản địa dồi dào, chất vấn  các thiết chế chính trị xã hội kìm hãm sự thể hiện cá nhân. Là một người cố vấn hào phóng cho lứa trẻ, Trần Lương vượt ra khỏi vai trò giám tuyển thông thường, khuyến khích các nghệ sĩ vượt lên trên sự hữu hạn của điều kiện sáng tác, đối thoại với chính quyền về cơ chế kiểm duyệt, tạo ra sự giao lưu nghệ thuật giữa các vùng miền ở Việt Nam. Các tác phẩm nghệ thuật lay động của anh phê phán sự đàn áp, đề cao sức bền và tinh thần mạnh mẽ của con người, và thúc đẩy tính cá nhân thông qua hành động và suy nghĩ phản tư. Đồng thời, anh cũng là một người có cam kết sâu sắc với việc phát triển không gian, các sáng kiến mới, kết nối mạng lưới và cộng đồng cho nghệ thuật trình diễn và video; đầu lĩnh trong việc đặt câu hỏi về các chuẩn mực hiện hữu, từ đó mở ra các cách nhìn khác biệt trong bối cảnh kiểm duyệt và đòi hỏi sự tuân thủ. Trần Lương luôn đấu tranh cho tự do ngôn luận, làm giàu cộng đồng và nuôi dưỡng thế hệ trẻ. (Trích từ Giải thưởng Prince Claus, 2014)


Trần Lương đã tham gia vào các triển lãm đa dạng cả trong và ngoài nước. Các dự án đáng chú ý bao gồm ‘Jogja Biennale 2019’, Indonesia; ‘Polyphony Southeast Asia’, AMNUA Nanjing, Trung Quốc, 2019; Chancing Modern / Gang of Five ’, Hãng phim Quốc gia, Hà Nội, 2017; ‘Sunshower: Nghệ thuật đương đại từ Đông Nam Á, những năm 1980 đến nay’, Bảo tàng Nghệ thuật Mori, Tokyo, 2017; ‘Cơ thể Mong manh – Cơ thể Vật chất’, Tuần lễ Nghệ thuật Trình diễn Quốc tế Venice lần thứ 3, năm 2016; ‘Cử chỉ và Lưu trữ của Hiện tại, Phả hệ của Tương lai: Taipei Biennale, 2016; ‘Quần đảo bí mật’, Palais de Tokyo, Paris, 2015; ‘No Country: Contemporary Art for South and Southeast Asia’, Bảo tàng Solomon R. Guggenheim, New York, 2013, trong số những triển lãm khác. Tác phẩm nghệ thuật của anh nằm trong nhiều bộ sưu tập công cộng và tư nhân trên toàn cầu.


Trần Lương là thành viên của ‘Gang of Five’, một nhóm hoạ sĩ Hậu-Đổi Mới táo bạo (được gọi tên chính thức năm 1993); đồng sáng lập ‘Nhà Sàn’ (thành lập 1998); người sáng lập / giám đốc Trung tâm Mỹ thuật Đương đại Hà Nội (2000-2003); Phó chủ tịch của sáng kiến ‘Nhà Chống Lũ’ thuộc Sống Foundation, Việt Nam (thành lập 2013); và đồng sáng lập / giám đốc của ‘APD – Trung tâm Bảo trợ và Phát triển Nghệ thuật’, Việt Nam (thành lập năm 2020). Lương là người đã nhận giải thưởng Prince Claus Fund (2014) và nằm trong ‘Hội đồng cố vấn’ của Hội đồng Văn hóa Châu Á ACC, New York (từ năm 2019).

Roger Nelson là một nhà sử học nghệ thuật và là giám tuyển tại National Gallery Singapore. Anh thực hiện công trình nghiên cứu sau Tiến sĩ tại Đại học Công nghệ Nanyang (NTU). Anh là tác giả của cuốn Nghệ thuật hiện đại Đông Nam Á: Giới thiệu từ A đến Z (National Gallery Singapore, 2019) và là dịch giả của cuốn tiểu thuyết tiếng Khmer năm 1961 của Suon Sorin, Mặt trời Mới Mọc trên Đất Cũ (NXB NUS Press, 2019), cũng như các bài tiểu luận được xuất bản trên các tạp chí học thuật bao gồm World ArtARTMargins, các tạp chí chuyên ngành bao gồm Artforum, sách và ca-ta-lô triển lãm. Anh là đồng sáng lập và đồng biên tập của Đông nam của Hiện tại: Những xu hướng mới trong Nghệ thuật Hiện đại và Đương Đại ở Châu Á (Southeast of Now: Directions in Contemporary and Modern Art in Asia), một tạp chí do NUS Press xuất bản. Anh đã từng giám tuyển các triển lãm và dự án ở Úc, Campuchia, Lào, Singapore, Thái Lan và Việt Nam.

Tom Tandio là một doanh nhân và nhà sưu tập thấu hiểu hạ tầng nghệ thuật ở các quốc gia có nền văn hóa bảo tàng non trẻ, cũng như những quang cảnh nơi nghệ sĩ địa phương thường chỉ có thể tiếp cận khán giả trong nước và quốc tế thông qua các cuộc triển lãm tạm thời và các khởi xướng cá nhân. Anh đã tham gia tích cực vào việc hỗ trợ mở rộng các hoạt động dạng này để đảm bảo những tài năng đó đến được với khán giả trong nước và quốc tế. Anh từng đảm nhiệm vị trí thành viên hội đồng quản trị của triển lãm quốc tế lưỡng niên Biennale Jogja, ở Yogyakarta; và là người thành lập ‘IndoArtNow Foundation’ – một không gian lưu trữ trực tuyến các tác phẩm của các nghệ sĩ đương đại Indonesia.


Bộ sưu tập của cá nhân anh tập trung vào nghệ thuật đương đại Đông Nam Á. Năm 2016, bộ sưu tập của anh đã được trưng bày tại Song Eun Art Space – một tổ chức phi lợi nhuận quan trọng ở Seoul. Năm 2018, Tandio rời vị trí Giám đốc Nghệ thuật và Chủ tịch Hội đồng các Nhà Sưu tập Trẻ của ‘Art Stage Jakarta’,  để trở thành Giám đốc của ‘Art Jakarta’, hội chợ nghệ thuật quốc tế thường niên tập trung vào thị trường Đông Nam Á và Châu Á, nay đã trở thành hội chợ mỹ thuật hàng đầu của Indonesia.

Các đơn vị đồng tổ chức, đồng tài trợ, hỗ trợ Giải thưởng gồm những ai?

Sứ mệnh của Chu Foundation là thúc đẩy sự phát triển của con người thông qua giáo dục và bồi dưỡng cho nghệ sĩ dựa trên các khía cạnh khác nhau của biểu đạt. Là một tổ chức phi lợi nhuận độc lập, Chu Foundation hỗ trợ một số tổ chức từ thiện nhằm mang lại những ảnh hưởng tích cực cho xã hội, bao gồm Tung Wah Group of Hospitals, University of Chicago, and Hong Kong Society for the Protection of Children. Trong lĩnh vực nghệ thuật, Chu Foundation hỗ trợ các tổ chức danh tiếng như Pompidou (Pháp), Tate (Anh) và Smart Museums (Mỹ). Vào năm 2021, ‘Chu Residency’ tại Tateyama, Toyama Prefecture, Nhật Bản sẽ bắt đầu chương trình cố vấn nhằm thúc đẩy các trao đổi quốc tế về nghệ thuật và văn hoá. Được các nhà bảo trợ Natalie and Lawrence Chu sáng lập nên, Chu Foundation phản ánh mối quan tâm của họ cũng như niềm tin của họ về cách mà giáo dục và nghệ thuật có thể mang tới ý nghĩa và sự sáng tạo làm giàu có thêm cuộc sống.  https://thechufoundation.org

ROH Projects được thành lập năm 2012 với tầm nhìn trở thành một phòng tranh hàng đầu trong việc phát triển nghệ thuật đương đại ở Indonesia và khu vực châu Á Thái Bình Dương. ROH Projects tập trung vào cung cấp một nền tảng cho các nghệ sĩ trẻ có thực hành độc đáo cũng như giới thiệu những nghệ sĩ đã có kinh nghiệm hơn theo một cách thức tinh tế và thông tuệ. ROH đã từng triển lãm ở nhiều hội chợ nghệ thuật danh tiếng ở châu Á và thúc đẩy các hợp tác quốc tế đa tầng. https://rohprojects.net

Nguyen Art Foundation được Quỳnh Nguyễn thành lập năm 2018  nhằm mở rộng các khả năng cho nghệ thuật đương đại Việt Nam thông qua những trao đổi toàn cầu, không chỉ góp phần làm giàu có thêm các thực hành nghệ thuật của mỗi cá nhân, mà còn đóng góp vào sự phát triển chung của nền nghệ thuật Việt Nam. Bộ sưu tập của Nguyen Art Foundation tập trung vào Việt Nam, nhằm vấn đề hoá khái niệm về danh tính liên quan tới quốc tịch, ưu tiên lựa chọn các thực hành, các ý niệm nghệ thuật, các tác phẩm từ cả nghệ sĩ Việt Nam lẫn quốc tế. Giáo dục là triết lý cốt lõi của Nguyen Art Foundation nhằm nuôi dưỡng một thế hệ người yêu nghệ thuật mới. Thông qua các hợp tác với các trường như EMASI và Renaissance International School Saigon, nghệ thuật được đưa vào đời sống học tập của học sinh một cách uyển chuyển, nhằm khích lệ một mức độ thưởng thức nghệ thuật cao hơn từ phía học sinh, đặc biệt chú tâm tới bối cảnh xã hội và chính trị, cũng chính là một phần trải nghiệm học tập.  https://nguyenartfoundation.com


Trung tâm APD (Trung tâm Bảo trợ và Phát triển Nghệ thuật – APD) là một doanh nghiệp xã hội thành lập vào tháng 10 năm 2020 tại Hà Nội với mục tiêu hỗ trợ sáng tạo nghệ thuật, thúc đẩy sự phát triển văn hóa – xã hội. Hoạt động của APD hướng đến nâng cao năng lực cho nghệ sĩ thông qua việc hỗ trợ thông tin, phương tiện và công nghệ, kết nối họ với các đối tác chuyên nghiệp để mở ra những cơ hội làm việc nhóm tương tác và sáng tác. Bên cạnh đó, APD cũng tạo thêm cầu nối giữa giới văn hóa nghệ thuật với công chúng, nhà nghiên cứu ở các ngành nghề, nhà sưu tập, doanh nghiệp, các cơ quan và tổ chức phát triển xã hội, bảo vệ môi trường sinh thái và nhân văn, đồng thời, xây dựng mạng lưới cộng tác để thúc đẩy thị trường nghệ thuật nội địa. APD cũng chú trọng tới hoạt động nghiên cứu và đối thoại chuyên sâu nhằm đưa ra những phân tích, đánh giá tình hình phát triển nghệ thuật một cách khoa học, khách quan, cung cấp thông tin chất lượng, kịp thời, giúp ngành văn hóa nghệ thuật có thêm góc nhìn mới. https://www.facebook.com/apdcenter.vn